Definities van belangrijke begrippen in de wereld van Energie & Klimaat
Aansluitingenregister
Register van de elektriciteits- en gasaansluitingen op het net. Het aansluitingenregister vermeldt onder meer de EAN-code, het adres van de aansluiting en de naam van de klant die de aansluiting gebruikt.
Aansluiting
De verbinding tussen het net en de installatie van een klant. De netbeheerder is verantwoordelijk voor het aanbrengen van een netbeveiliging (bijvoorbeeld de hoofdzekering bij elektriciteit) in de aansluiting.
Afsluiten
De aansluiting op het net fysiek ongedaan maken, zodat de klant geen elektriciteit of gas meer kan betrekken van het net, meestal na wanbetaling, maar bijvoorbeeld ook bij langdurige leegstand. De leverancier kan geen opdracht geven tot afsluiting, maar kan wel het leveringscontract met de klant opzeggen en de netbeheerder daarover informeren. De netbeheerder zal de klant dan verzoeken om binnen 10 dagen een contract met een andere leverancier te sluiten. Doet hij dit niet, dan kan de netbeheerder overgaan tot afsluiting.
Allocatie
Administratieve vaststelling welk deel van de geleverde energie voor rekening komt van welke leverancier. Door meting (in het netwerk of aan de meter van de klant) is niet vast te stellen welke leverancier het gas heeft geleverd.
Voor de verrekening van de kosten voor gas en transport zijn allocatieregels vastgesteld. De allocatiemethodiek is in gebruik sinds 1 januari 2002.
APX
De APX is de eerste beurs op het Europese continent voor verhandeling van elektriciteit. De beurs is opgericht om de liberalisering in Nederland te faciliteren. Sinds mei 1999 is het mogelijk elektriciteit voor de volgende dag te verhandelen op de Spot Market van de APX. Naast de Spot Market biedt de APX haar leden de gelegenheid om de onbalans in productie en afname te corrigeren via de Adjustment Market. Een stroomtekort of -overschot kan zich vertalen in sterke prijsschommelingen op de APX.
De APX is een volledig elektronische beurs. Distributeurs, producenten, handelaren, makelaars en industriële grootverbruikers handelen via een online verbinding. www.apx.nl
Balancering (gas)
Evenwicht tussen geplande afname en werkelijke afname van gas. Formeel heeft elke aangeslotene op het gasnet een balansverantwoordelijkheid. In de praktijk wordt het balanceren uitgevoerd door de shipper, de transporteur van het gas. Als een shipper onbalans veroorzaakt, zal de landelijk netbeheerder die compenseren en de kosten daarvan in rekening brengen bij de shipper.
B’con
Organisatie voor onder meer kwaliteitsbeheer door monitoring van de administratieve informatie-uitwisseling tussen energiebedrijven. De informatie-uitwisseling tussen met name netbeheerders en leveranciers neemt sterk toe door de liberalisering van de markt, bijvoorbeeld doordat klanten verhuizen of van leverancier wisselen (switch). B’con is gestart op 1 juli 2004, gelijktijdig met de opening van de energiemarkt voor de consumenten en kleine bedrijven.
Taken van B’con zijn onder meer: verwerking wijzigingen in het Referentiemodel (door gewijzigde wetten, codes en sectorafspraken), signalering en oplossing van interpretatieverschillen en onvoorziene situaties, sectorbrede ketentesten bij de aanpassing van regelingen, codes en systemen, monitoring van de kwaliteit van de administratieve informatieuitwisseling tussen de bedrijven om deze te kunnen verbeteren.
B’con vormt met haar Borging Administratieve Kwaliteit Energiesector Nederland een BAKEN voor de energiebedrijven en roept op om gezamenlijk in de keten te werken: be connected! B’con is de voortzetting van een aantal activiteiten van het Platform Versnelling Energieliberalisering (PVE) en het Support Programma Opening Energiemarkt Derde fase (Spoed!) van EnergieNed. Het PVE is opgeheven en Spoed! is beëindigd.
www.b-con.nl
Betrouwbaarheid
De ongestoorde levering aan consumenten en bedrijven van gas en elektriciteit. Nederland beschikt over een zeer betrouwbare elektriciteits- en gasvoorziening. De sector draagt zorg voor de betrouwbaarheid. Als de overheid vermoedt dat de betrouwbaarheid afneemt, kan zij maatregelen nemen. Mocht een leverancier niet meer kunnen leveren, bijvoorbeeld door een faillissement, dan neemt een noodleverancier de levering direct over.
Boetes DTe
De Dienst uitvoering en toezicht Energie kan boetes opleggen aan leveranciers en netbeheerders tot een maximum van 10% van de jaaromzet. De boetes zijn bedoeld om consumenten meer bescherming te bieden op de vrije energiemarkt. De DTe kan boetes opleggen aan bedrijven die onvoldoende meewerken aan de switch van klanten. Als de kwaliteit van het netbeheer achterblijft, kan de DTe een prijsverlaging opleggen aan de netbeheerder. Een netbeheerder met minder storingen mag hogere tarieven vragen.
Brokers
Brokers treden namens marktpartijen op als bemiddelaar (makelaar) tussen vraag en aanbod: zij hebben in tegenstelling tot een handelaar geen positie in de markt.
Consumentenbescherming
Bescherming van consumenten tegen nadelige leveringsvoorwaarden en bepaalde verkoopmethoden (verkoop op afstand). De Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet bepalen dat energiebedrijven moeten beschikken over een goede geschillenregeling, goede algemene voorwaarden en redelijke tarieven. Netbeheerders moeten met energieleveranciers de levering veilig stellen voor het geval een leverancier failliet gaat (noodleverancier).
Meer informatie over rechten en plichten van consumenten: www.staiksterk.nl
ContractControleProtocol
Initiatief van de leveranciers om klanten te beschermen tegen het sluiten van meerdere energiecontracten tegelijkertijd.
Met het ContractControleProtocol kan de leverancier bij de overstap van een klant controleren wanneer het bestaande contract afloopt, zodat het nieuwe contract aansluit op het oude.
Cosimus Phi
Ook wel de arbeidsfactor genoemd. In het geval van wisselspanning is de cos phi een maat van het faseverschuiving tussen spanning en stroom. Hoe groter deze verschuiving is hoe minder effectief het elektrisch vermogen. Cos phi = 1 betekent maximale effectiviteit.
DTe
Directie Toezicht Energie (DTe). Onderdeel van de NMa dat toezicht houdt op de uitvoering van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet.
De DTe is opgericht om de concurrentie op de elektriciteits- en gasmarkt te bevorderen en klanten te beschermen tegen machtsmisbruik door marktpartijen.
Ook op markten met een natuurlijk monopolie, zoals het netbeheer, zorgt de DTe voor marktwerking. De dienst beschikt over juridische en energiedeskundigheid, adviseert de minister, stelt de transporttarieven vast en neemt vele besluiten over de dagelijkse gang van zaken in de sector. Als marktpartijen met elkaar een geschil krijgen, kunnen ze dit voorleggen aan de DTe. Als leveranciers of transportbedrijven zich niet aan de regels houden, kan de DTe in sommige gevallen sancties opleggen.
www.dte.nl
EAN-code (European Article Number)
Het unieke identificatienummer van een aansluiting op het elektriciteitsnet of het gasnet. De netbeheerder kent deze code toe aan een aansluiting. Netbeheerders en leveranciers gebruiken de EAN-code in de onderlinge communicatie, bijvoorbeeld als een klant van leverancier wil veranderen of verhuist. Ook maken de netbeheerders, leveranciers en meetbedrijven gebruik van de EAN-code om klantgegevens in geautomatiseerde systemen makkelijk te kunnen vinden.
Klanten vinden hun EAN-code op de jaarafrekening. De leverancier kan de EAN-code vinden in het aansluitingenregister, een database die de netbeheerder onderhoudt. Om de privacy van de klant te beschermen, kan de leverancier niet bij alle klantgegevens in het aansluitingenregister. Klanten kunnen hun EAN-code opzoeken via www.eancodeboek.nl
Ecotax
Belasting op energieverbruik. De ecotax (of Regulerende Energie Belasting) wordt geheven op milieu onvriendelijke energiebronnen: kernenergie en energie opgewekt uit fossiele brandstoffen. Met de ecotax probeert de overheid de scheve concurrentiepositie tussen verschillende energiebronnen recht te trekken door energiebedrijven de zgn. externe kosten mee te vertalen in prijs. Groene energie vervuilt niet en is daarom gedeeltelijk vrijgesteld van de eco-tax.
EDINE
Standaard voor zakelijke elektronische informatie-uitwisseling voor de Nederlandse elektriciteitssector volgens de internationale EDI-standaard. EDINE is de afkorting van Electronic Data Interchange voor de Nederlandse Energiesector. De standaard wordt gebruikt voor uitwisseling van berichten tussen netbeheerders, programmaverantwoordelijken, meetbedrijven en leveranciers. Voor de coördinatie van het EDINE-berichtenverkeer hebben netbeheerders eind 2002 de EDINE Beheerorganisatie (EBO) opgericht.
www.edine.info
Elektriciteit
Verschijnselen die samenhangen met de aanwezigheid van geladen deeltjes in materie. Het transport van geladen deeltjes geeft stroom.
Elektrische energie is kracht maal tijd en wordt uitgedrukt in megawattuur (MWh) of kilowattuur (kWh). 1 MWh is gelijk aan 1.000 kWh. Nederland gebruikt per jaar ruim 100 miljard kWh (106,5 in 2002). Elektrische spanning wordt uitgedrukt in volt (V), stroom in ampère (A), vermogen in watt (W).
Elektriciteitsproductie
Elektriciteit wordt in Nederland grootschalig geproduceerd door een beperkt aantal marktpartijen. Ook vindt elektriciteitsopwekking in Nederland plaats via warmtekrachtkoppeling, duurzame energie uit wind, zon en biomassa door vele markt partijen. Daarnaast wordt buitenlands geproduceerde elektriciteit geïmporteerd.
Elektriciteitswet 1998
De wet die het kader schept voor marktwerking in de Nederlandse elektriciteitssector.
De Elektriciteitswet 1998 (nadien overigens verschillende malen gewijzgid en aangevuld) bepaalt onder meer dat alle klanten in Nederland vrij zijn in hun keuze van energieleverancier. Deze wet geeft uitvoering aan de Europese richtlijn (2003/54/EG) voor liberalisering van de elektriciteitsmarkt. Deze richtlijn schrijft voor aan welke eisen de nationale wetgeving van de lidstaten moet voldoen om de markten voor elektriciteit en aardgas vrij te maken.
Nederland heeft met deze wet gekozen voor een snellere vrijmaking van de markt dan de richtlijnen voorschrijven. De Europese richtlijnen zijn in 2003 aangepast en aangescherpt.
Energie Clearing House
Het Energie Clearing House (ECH) is een initiatief van leveranciers en netbeheerders. Eén van de taken is mogelijk maken dat bedrijven en consumenten snel en efficiënt van leverancier wisselen. Het ECH is onpartijdig en verleent diensten aan energieleveranciers, netbeheerders, meetbedrijven, programmaverantwoordelijken en shippers; circa 95% van de energiesector. Het ECH zorgt ervoor dat de informatie die voor het switchproces nodig is, neutraal, volgens de wetten en regels voor persoonsregistratie, gecheckt en gevalideerd tussen marktpartijen wordt uitgewisseld.
Het ECH verzorgt ook de switch van de jaarlijks 700.000 huishoudens die naar een andere woning verhuizen. Via de website van het ECH is het boek met de EAN-codes te raadplegen (www.eancodeboek.nl)
www.energieclearinghouse.com
ENDEX
ENDEX staat voor European Energy Derivates Exchange en is de in Amsterdam gevestigde derivatenbeurs voor de energiehandel. Sinds oktober 2004 door het ministerie van Financiën erkend als officiële effectenbeurs waar termijncontracten voor elektriciteit worden verhandeld. Het gaat om maandcontracten voor zes maanden, kwartaalcontracten voor de eerstvolgende zes kwartalen en jaarcontracten voor de eerstvolgende drie jaren, zowel voor de piekuren als voor de daluren.
Inmiddels heeft ENDEX 19 actieve deelnemers, waaronder: Essent Energy Trading BV, Delta Energie BV, Electrabel NV, Eneco Energy Trade BV, E.ON Sales & Trading GmbH, IMC Trading BV, NUON Energy Trade & Wholesale NV, NV ONS Energie, Oxxio Nederland BV, RWE Trading GmbH, Trianel European Energy Trading GmbH, USG BV.
ENDEX publiceert tweemaal daags (de sluitingstijden zijn rond 12.00 en 17.00 uur) de meest actuele dagwaarde van energie. De energieprijzen zijn gebaseerd op deze dagwaarde die afnemers (participanten) en wederafnemers (klanten) uiteindelijk ook betalen. ENDEX geeft een duidelijk inzicht in de prijsontwikkeling van energie.
Etikettering
Vermelding van de energiebronnen die voor het opwekken van de geleverde elektriciteit zijn gebruikt. Klanten krijgen door stroometikettering inzicht in de energiebron van hun elektriciteit.
Het is de bedoeling is dat elke leverancier op dezelfde wijze aangeeft waar zijn elektriciteit vandaan komt en hoe deze is opgewekt. Het ‘etiket’ kan bijvoorbeeld aangeven dat de stroom is opgewekt met gas (50%), wind (25%) en biomassa (25%). Stroometikettering naar Europees model is in Nederland per 2005 ingevoerd.
Europese energiemarkt
Liberalisering van de markten voor elektriciteit en gas is een Europese aangelegenheid.
De Europese wetgever heeft richtlijnen opgesteld voor de liberalisering van de nationale energiemarkten. De richtlijnen zijn voor de Nederlandse markt vertaald in de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet.
De liberalisering past in het streven naar een vrij verkeer van kapitaal, goederen en mensen binnen de EU. Ook als de vrije markten een feit zijn, zullen de nationale verhoudingen op de elektriciteitsmarkt voorlopig het beeld bepalen, aangezien de capaciteit van de verbindingen met het buitenland beperkt is.
Europese richtlijnen energieliberalisering
Een richtlijn van de Europese Unie voor aanpassing van de nationale energiewetgeving. De huidige richtlijnen (2003/54/EG en 2003/55EG) schrijven voor aan welke eisen de nationale wetgeving van de EU-lidstaten moet voldoen om de markten voor elektriciteit en aardgas vrij te maken. De Nederlandse wetgeving is hierop gebaseerd.
Facturering
Klanten ontvangen voor energie meestal twee soorten nota’s: een maandelijkse voorschotnota en een eind- of jaarafrekening. Leveranciers zijn in de geliberaliseerde markt in principe vrij in de wijze van afrekenen.
De voorschotnota’s voor huishoudelijke en klein-zakelijke afnemers zijn gebaseerd op een schatting van het verbruik. Het werkelijk verbruik wordt één keer per jaar afgelezen op de meter door de klant of de meteropnemer. Het verschil tussen schatting en werkelijk verbruik wordt verrekend op de eind- of jaarafrekening. Klanten met een tweestandenmeter vinden op de voorschotnota en de jaarafrekening het verbruik tegen hoog- en laagtarief.
Elektriciteit wordt gefactureerd per kWh en gas per m3.
Sommige leveranciers vermelden op de nota ook het verbruik van de voorgaande jaren, zodat de klant kan zien of hij meer, minder of hetzelfde heeft
verbruikt. Het blijft mogelijk voor consumenten en kleinzakelijke klanten één nota te ontvangen van de leverancier, waarop ook de kosten voor energie en transport staan vermeld (leveranciersmodel). Het is ook mogelijk om twee aparte nota’s te ontvangen; één van de leverancier voor energie en één van de netbeheerder voor transport (netbeheerdersmodel). De klant heeft de keuze. Leveranciers zijn niet verplicht volgens het leveranciersmodel te werken.
Kiest de klant een andere leverancier, dan krijgt de nieuwe leverancier verbruiksgegevens van de netbeheerder, zodat hij daarop het bedrag van de nieuwe voorschotnota kan baseren.
Gaswet
De Gaswet (22 juni 2000) regelt de levering van gas op de vrije gasmarkt. Net als bij elektriciteit wordt de vrije gasmarkt geleidelijk geopend, te beginnen met de grootste verbruikers (meer dan 10 miljoen m3 per jaar), gevolgd door 2002 met klanten van een verbruik met meer dan 1 miljoen m3 per jaar en de gehele markt per 1 juli 2004.
Gasproductie
Nederlands grootste gasvoorraad bevindt zich in het Groningenveld bij Slochteren. Gas afkomstig van de diverse kleine velden op de Noordzee, de Maasvlakte etcetera heeft voorrang om zo de voorraad van Nederland te sparen (kleineveldenbeleid). Winning vindt plaats door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en kleinere producenten. Het gas wordt op de markt gebracht door Gasunie Trade & Supply. Daarnaast kan gas ook uit andere landen worden geïmporteerd. Nederland is echter vooral een belangrijk exportland.
Geschillenregeling
De regeling voor de behandeling van geschillen met klanten.
Energieleveranciers moeten over een door de DTe goedgekeurde geschillenregeling beschikken om een leveringsvergunning te kunnen krijgen. Klanten krijgen met de geschillenregeling te maken als zij een klacht indienen bij hun energieleverancier. Bedrijven en consumenten kunnen daarvoor bij verschillende geschillencommissies terecht:
– consumenten kunnen het geschil met hun leverancier of netbeheerder voorleggen aan de Geschillencommissie Energie en Water. Deze commissie is een onderdeel van de Stichting Geschillencommissies Consumentenzaken en behandelt geschillen over de aansluiting en transport en over de levering van gas, drinkwater, warmte en elektriciteit. Uitspraken van de commissie zijn bindend. De behandeling van een geschil kost 25 euro. Geeft de commissie een consument gelijk, dan krijgt hij zijn geld terug.
– bedrijven kunnen niet terecht bij de Geschillencommissie Energie en Water, maar kunnen hun geschillen voorleggen aan de Geschillencommissie Energie voor de zakelijke markt. Deze commissie is een onderdeel van de Stichting Geschillencommissies voor Bedrijf en Beroep en behandelt geschillen voor zakelijke afnemers over de aansluiting en transport en over de levering van gas, warmte en elektriciteit voor zover het financieel belang van het geschil niet meer bedraagt dan 50.000 euro. Uitspraken van de commissie zijn bindend.
De behandeling van een geschil kost 150 euro. Geeft de commissie de klager gelijk, dan krijgt hij zijn geld terug.
Beide geschillencommissies zijn als volgt te bereiken:
Postbus 90600
2509 LP Den Haag
Telefoon 070 - 310 53 10
Fax 070- 365 88 14
www.geschillencommissie.nl
Grijze elektriciteit
Grijze elektriciteit is alle elektriciteit die met behulp van fossiele brandstoffen zoals gas en kolen wordt opgewekt. Bij het opwekken van elektriciteit met behulp van fossiele brandstoffen komen gassen vrij die schadelijk zijn voor het milieu. Ze bevorderen het broeikaseffect (met name door kooldioxide) en de verzuring (met name door zwaveldioxide). Het alternatief voor grijze elektriciteit is groene elektriciteit.
Groene elektriciteit
Elektriciteit die is opgewekt met behulp van duurzame energiebronnen. Andere benamingen zijn duurzame stroom, natuurstroom, groene stroom of ecostroom.
Duurzaam betekent dat de energiebron onuitputtelijk is, dat de energie schoon en betrouwbaar is en dat er bij winning en omzetting nauwelijks schadelijke effecten voor het milieu zijn. Voorbeelden van duurzame bronnen zijn windenergie, zonne-energie, biomassa en waterkracht. Leveranciers kunnen via de Garanties van Oorsprong aantonen dat er voor het verkochte stroomverbruik groene elektriciteit is opgewekt. De overheid heeft dit systeem in het leven geroepen om de zekerheid te bieden dat groen ook daadwerkelijk groen is. www.certiq.nl
Gastransport Services (GTS)
Gastransport Services (GTS) verzorgt het transport van aardgas over het 11.000 kilometer lange hogedruknet voor gas in Nederland, beheert het leidingsysteem en de installaties en bewaakt de balans van het landelijk transportnet.
www.gastransportservices.nl
Handelaren
Handelaren leveren tussen vraag en aanbod van elektriciteit en gas, proberen zo scherp mogelijk in te kopen en te verkopen. Een aantal leveranciers en producenten heeft inmiddels een eigen handelsvloer, anderen besteden dit uit aan externe partijen.
Import
Invoer van energie uit het buitenland. De Nederlandse energievoorziening wordt in toenemende mate onderdeel van de Europese energievoorziening. Het importsaldo (import minus export) van elektriciteit nam na de liberalisering in 1999 aanvankelijk sterk toe van 12,3% in 1998 naar 18,9% van het verbruik in 1999. In 2004 bedroeg het importsaldo 16,2% van het verbruik.
Via hoogspanningsverbindingen met Duitsland en België komt de geïmporteerde stroom Nederland binnen. De importvraag neemt toe, maar de transportcapaciteit van de huidige infrastructuur is beperkt en bedraagt 3.350 MW.
Interconnectie
De verbinding van de Nederlandse gas- en elektriciteitsnetwerken met het buitenland voor import en export van energie.
Klanten
Degene die energie en diensten afneemt.
Elektriciteitsverbruikers zijn bij de liberalisering in drie groepen ingedeeld. De grootverbruikers van elektriciteit (met een aansluitwaarde meer dan 2 MW) zijn vrij sinds augustus 1998. Klanten voor groene elektriciteit zijn vrij sinds 1 juli 2001, middelgrote (zakelijke) klanten (aansluitwaarde tussen 3 x 80 ampère en 2 MW) zijn vrij sinds 1 januari 2002, en huishoudelijke en kleinzakelijke klanten (aansluitwaarde lager of gelijk aan 3 x 80 ampère) krijgen keuzevrijheid vanaf 1 juli 2004. Consumenten en kleinzakelijke klanten op de energiemarkt genieten extra rechtsbescherming.
Gasverbruikers worden ingedeeld in vier groepen: grote grootverbruikers (10 miljoen m3 en meer) zijn vrij sinds 10 augustus 2000, middelgrote verbruikers (tussen 1 miljoen en 10 miljoen m3) zijn vrij per 1 januari 2002, kleine grootverbruikers (tussen 170.000 m3 en 1 miljoen m3) en kleinverbruikers (minder dan 170.000 m3) zijn vrij per 1 juli 2004.
Landelijk transportnet
Zie Gastransport Services
Zie TenneT
Zie net
Leveranciers
Leveranciers zijn het administratieve en commerciële aanspreekpunt voor de klant: degene die het product levert en afrekent. De meeste bedrijven leveren zowel gas als elektriciteit. Er zijn 14 traditionele leveranciers in Nederland (doorgaans in handen van provincies en gemeenten) en een groeiend aantal nieuwkomers, waaronder ‘dotcombedrijven’ en buitenlandse bedrijven. Een producent kan ook een leverancier zijn.
Leveranciersmodel
Systeem waarin een consument of kleinzakelijke klant alle energiezaken laat regelen door de leverancier.
De leverancier is het enige aanspreekpunt voor de klant. De klant krijgt alleen van de leverancier een rekening, waarop ook transportkosten van de netbeheerder staan en eventueel de kosten van het gebruik van de meter. Leverancier en netbeheerder maken sluitende afspraken over verrekening van transportkosten, verdeling van verantwoordelijkheden en vrijwarende betaling door de consument.
Leveringszekerheid
De ongestoorde levering aan consumenten en bedrijven van elektriciteit en gas. Nederland beschikt over een zeer betrouwbare elektriciteits- en gasvoorziening.
Liberalisering
De invoering van concurrentie tussen energieleveranciers en keuzevrijheid voor klanten.
Liberalisering moet leiden tot meer efficiency en maatwerk en een gunstiger verhouding tussen kwaliteit en prijs voor klanten. De Nederlandse elektriciteitsmarkt is in drie fasen geliberaliseerd, daarnaast is de markt voor groene energie per 1 juli 2001 vrijgegeven. De vrije energiemarkt is een Europese ontwikkeling en maakt deel uit van de uitgangspunten van de Europese Unie: een vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen. Voor de liberalisering van de elektriciteits- en gasmarkt bestaan Europese richtlijnen voor nationale wetgeving op dit gebied. Nederland heeft de eisen van de Europese Richtlijnen verwerkt in de Elektriciteitwet 1998 en in de Gaswet.
Meetbedrijven
Erkende meetbedrijven plaatsen en beheren sinds de geliberaliseerde energiemarkt de energiemeter van de klant. De klant mag zelf zijn meetbedrijf kiezen. Als de klant switcht van leverancier blijft de meter eigendom van het meetbedrijf, bijvoorbeeld een onderdeel van de oude energieleverancier. Ook de netbeheerder kan als meetbedrijf optreden, mits erkend als meetbedrijf door TenneT. De energiemeter is eigendom van het meetbedrijf, dat hiervoor een huurbedrag in rekening brengt bij de klant. Bij de consument wordt jaarlijks de meterstand bepaald, bij grootverbruikers eens per maand en bij een zeer grote verbruiker eens per kwartier.
De erkende meetbedrijven voor zowel gas als elektriciteit staan vermeld op de website van TenneT in het ‘meetverantwoordelijkenregister’ (ook wel MV-register). www.tennet.org
Meetcode
Het geheel van afspraken tussen netbeheerders, energiebedrijven en klanten over het meten van het transport van elektriciteit en gas en het uitwisselen van meetgegevens. De meetcode voor elektriciteit is wettelijk verankerd in de Elektriciteitswet, de meetcode gas is privaatrechtelijk geregeld.
Meetverantwoordelijkheid
De klant moet zorgen dat op zijn aansluiting een meter is geplaatst die voldoet aan de wettelijke eisen. Hij moet daarvoor een erkend meetbedrijf inschakelen. Voor de jaarafrekening kan hij gevraagd worden zelf de meterstand door te geven aan zijn leverancier. Het meetbedrijf stuurt de meetgegevens naar de netbeheerder. De netbeheerder verwerkt deze gegevens tot informatie per klant, leverancier, shipper, programmaverantwoordelijke en netgebied.
Net
Een netwerk van bovengrondse en ondergrondse verbindingen, schakel- en verdeelstations en verdere hulpmiddelen waarover elektriciteit of gas wordt getransporteerd.
Het elektriciteitsnet is onder te verdelen in een hoofdtransportnet, beheerd door TenneT, met spanningen van 380 kV en 220 kV, een transportnet met spanningen van 150 kV, 110 kV en 50 kV en een distributienet met spanningen van 25 kV, 20 kV, 10 kV en 400/230 V. Het gasnet is onder te verdelen in een hoofdtransportnet, beheerd door Gastransport Services en regionale netten. Het hoofdtransportnet wordt bedreven onder een druk van 67 bar, de regionale netten staan onder een druk van 40 bar. Bij de overdracht aan de regionale netten wordt het van nature reukloze aardgas uit veiligheidsoverweging van de typische gaslucht voorzien. Verder transport vindt plaats onder een druk van 8 bar. In overslagstations wordt de druk gereduceerd naar 0,1 bar, waarna het gas door hoofd- en dienstleidingen in de straten naar de afnemers stroomt. In de
woningen wordt de druk teruggebracht naar 30 millibar (0,03 bar).
Netbeheerder
Een onderneming die door de overheid is aangewezen voor het beheer van één of meer netten. De netbeheerder is verantwoordelijk voor de aanleg van de netten en het transport van elektriciteit of gas.
De netbeheerder zorgt dat het netwerk goed werkt, dat klanten worden aangesloten en dat storingen worden verholpen. De netbeheerder is onafhankelijk van leveringsbedrijven en garandeert vrije toegang voor de leveranciers.
Netbeheerdersmodel
Model waarin de transportkosten door de netbeheerder rechtstreeks aan de klant (verbruiker) worden gefactureerd en niet via de nota van de leverancier (leveranciersmodel).
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
Overheidsorganisatie die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de Mededingingswet. De NMa handhaaft het verbod op kartels of misbruik van een economische machtspositie en beoordeelt of fusies en overnames de vrije concurrentie niet in gevaar brengen.
Een onderdeel van de NMa, de Directie Toezicht Energie (DTe), ziet erop toe dat de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet worden nageleefd. De DTe bemiddelt ook bij geschillen tussen marktpartijen in de elektriciteits- en gasmarkt. www.nmanet.nl en www.dte.nl
Noodleverancier
Energieleverancier die voor een bepaalde tijd gas of elektriciteit levert aan klanten van wie de leverancier (plotseling) niet kan leveren, bijvoorbeeld door een faillissement.
De wet verplicht netbeheerders vooraf afspraken te maken met verschillende leveranciers, zodat zij de leveringsverplichting kunnen overnemen. De tarieven van de noodleverancier liggen iets hoger omdat hij extra kosten maakt: hij moet immers op korte termijn extra energie inkopen. De leverancier mag voor noodlevering geen administratiekosten in rekening brengen.
Onbalans
Bij elektriciteit ontstaat onbalans door verschillen tussen vooraf opgegeven programma’s en feitelijk verbruik of productie. TenneT corrigeert dit en berekent de onbalanskosten door aan degene die de onbalans veroorzaakt.
Elektriciteitsleveranciers dragen programmaverantwoordelijkheid om onderen overbelasting van het openbare net te voorkomen. Bij gas ontstaat eveneens onbalans door verschil tussen invoeding van gas en uitvoer van het net. Gas Transport Services corrigeert dit en brengt onbalanskosten in rekening bij shippers.
Privatisering
Verkoop van overheidseigendom aan private partijen, zoals ondernemingen. Wordt vaak verward met liberalisering.
Programmaverantwoordelijken
Programmaverantwoordelijken stemmen de vraag en aanbod van elektriciteit voord de volgende dag op elkaar af om onder/overbelasting van het transportnet te voorkomen en bij te dragen aan de balans van het voorzieningssysteem. Dit vloeit voort uit de wettelijke verplichting van programmaverantwoordelijkheid die voor alle aangeslotenen op het elektriciteitsnet geldt.
Programmaverantwoordelijkheid
De verantwoordelijkheid van alle programmaverantwoordelijken (leveranciers en producenten) aan het net om voor de volgende dag de productie en verbruik van elektriciteit te plannen in overeenstemming met het verbruik van hun klanten. De leveranciers en producenten geven deze planning door aan TenneT in de vorm van energie- en transportprogramma’s.
Programmaverantwoordelijkheid is een wettelijke verplichting die formeel geldt voor alle aangeslotenen op het net, ook consumenten en zakelijke klanten. In feite nemen de elektriciteitsleveranciers de programmaverantwoordelijkheid van hun klanten (aangeslotenen) over. Zij dragen het risico van de onbalans die ontstaat als hun klanten meer of minder afnemen dan voorzien.
Publiek belang
De energievoorziening is van groot maatschappelijk belang. De maatschappij heeft bij belang een betaalbare en betrouwbare energievoorziening in Nederland. Borging van deze en andere publieke belangen is de taak van de overheid. Bij energie gaat het in concreto om:
•beschikbaar en betaalbaarheid;
•bescherming van de consument;
•betrouwbaarheid, nu en straks;
•kwaliteit, milieu, veiligheid en volksgezondheid;
•doelmatige marktordening en doelmatig toezicht.
De meeste punten hiervan zijn geregeld in algemene wetgeving (Mededingswetgeving, Burgerlijk Wetboek) en specifieke energiewetgeving (Elektriciteitswet 1998 en Gaswet).
Platform Versnelling Energieliberalisering (PVE)
Een samenwerkingsverband van overheid en bedrijfsleven waarin technische en organisatorische regels zijn voorbereid zodat de markt na volledige liberalisering goed kon functioneren. Het PVE heeft op 1 juli 2004 zijn activiteiten beëindigd. De activiteiten worden voor een deel voortgezet in nieuw opgerichte organisaties, waaronder B’con.
Het PVE is in juni 2000 geïnstalleerd door de minister van Economische Zaken om te zorgen voor een soepele overgang naar de vrije energiemarkt. Het PVE heeft programma’s opgesteld voor vaststelling van marktprincipes voor de energiesector. Het PVE heeft de principes uitgewerkt in conceptregelingen en modellen, modelcontracten, bestuurlijke besluiten etc.
Deelnemers aan het PVE waren: NV Nederlandse Gasunie, EnergieNed, TenneT, Vrijhandels Organisatie voor Elektriciteit en Gas (VOEG), VNO-NCW, MKB Nederland, LTO Nederland en het ministerie van Economische Zaken.
Reconciliatie
Systeem voor verrekening van geplande en afgenomen hoeveelheden energie tussen programmaverantwoordelijken. Energiebedrijven met een programmaverantwoordelijkheid moeten de afname van hun klanten voor de volgende dag plannen en doorgeven aan de netbeheerder. Voor deze schatting gebruiken de bedrijven verbruiksprofielen. Afwijkingen van het patroon veroorzaakt onbalans, en dat brengt kosten met zich mee. Reconciliatie is de verrekening van het verschil tussen het verwacht en werkelijke verbruik.
Referentiemodel
Het Referentiemodel is de detailvertaling van de 45 PVE-Regelingen en -Codes (voor gas en elektriciteit) in stroomdiagrammen, processtappen, rollen en verantwoordelijkheden van meetbedrijven, programmaverantwoordelijken, shippers, netbeheerders en leveranciers. Het Referentiemodel brengt de informatiestromen tussen meetbedrijven, netbeheerders en leveranciers volledig in kaart. Aanpassingen van wet- en regelgeving resulteren in noodzakelijke wijzigingen van het Referentiemodel. EnergieNed heeft het Referentiemodel ontwikkeld; het onderhoud van het Referentiemodel is overgedragen aan B’con.
Het Referentiemodel is de facto de industriestandaard van de energiesector in Nederland. Het kan kosteloos worden gedownload van www.b-con.nl
Regionale netten
De regionale netten worden beheerd door de netbeheerders. Netbeheerders maken aansluitingen en verzorgen het transport van elektriciteit en/of gas.
Regulerende energiebelasting (REB)
Belasting op het energieverbruik om besparing van energie te stimuleren en zo het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen. Huishoudens en bedrijven krijgen een belangrijk deel van de REB terug door een verlaging van de vennootschaps- en inkomstenbelasting. Tot 2005 was groene elektriciteit eerst geheel en later gedeeltelijk vrijgesteld van REB. De overheid heeft deze vrijstelling beëindigd en stimuleert de productie van groene elektriciteit met een premie voor producenten ter compensatie van de hogere productiekosten (MEP-premie).
Retailmarkt
De markt van consumenten en kleinzakelijke klanten (ook wel kleinverbruikers) die per 1 juli 2004 zelf een energieleverancier kunnen kiezen. De Nederlandse retailmarkt voor gas en elektriciteit telt 7 miljoen elektriciteitsklanten en 6,5 miljoen gasklanten. Kleinverbruikers zijn consumenten en bedrijven met een aansluiting op het elektriciteitsnet van hooguit 3 x 80 ampère. Bij gas gaat het om klanten met een jaarverbruik van minder dan 170.000 m3 gas. Deze groep klanten geniet extra bescherming. Energiebedrijven hebben een vergunning nodig om aan retailklanten te mogen leveren.
Shipper
Net als bij programmaverantwoordelijken is shipper een rol die door de leverancier of klant op zich kan worden genomen. De shipper is veelal een leverancier. Hij contracteert transportcapaciteit en heeft een verantwoordelijkheid in de balans van het voorzieningssysteem (zie ook onbalans).
Spanning
Toestand waarin het mogelijk is een elektrische stroom te creëren;
LS = laagspanning (230 V en 400 V); MS = middenspanning (1 tot 30 kV);
HS = hoogspanning (36 tot 220 kV); ZHS = zeer hoge spanning (380 kV).
Elektrische energie wordt uitgedrukt in kWh en MWh.
Switch
Het overstappen van een klant naar een andere energieleverancier. De switch is een administratieve handeling; aan de fysieke levering van gas of elektriciteit verandert niets. Klanten hoeven niets te betalen voor hun switch. Het streven is om de switch - na indiening door de nieuwe leverancier van de klant - binnen tien werkdagen uit te voeren en bij stabilisering van de markt zelfs binnen vijf werkdagen. De afhandelingsduur in Groot-Brittannië bedraagt enkele weken en in Duitsland bedraagt deze zes weken.
SysteemCode
Het geheel van afspraken over hoe TenneT, de netbeheerder van het landelijke hoogspanningsnet, de overige netbeheerders en klanten zich ten opzichte van elkaar moeten gedragen voor wat betreft de systeemdiensten en voorwaarden van programmaverantwoordelijkheid. Onderdelen van die afspraken zijn de MeetCode, NetCode, TarievenCode elektriciteit.
TenneT
De onafhankelijk netbeheerder die verantwoordelijk is voor het landelijke hoogspanningsnet. Vanuit dit net worden de meeste regionale netten van stroom voorzien en wordt de interconnectie met buitenlandse netten verzorgd.
TenneT organiseert de betrouwbaarheid en continuïteit van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening door te zorgen voor de balans tussen productie en verbruik van elektriciteit. TenneT veilt de beschikbare importcapaciteit. Het bedrijf is voor 100% in handen van de Nederlandse overheid.
www.tennet.org
Transportcapaciteit
De hoogste permanente capaciteit om elektriciteit of gas te transporteren, zonder dat de technische levensduur van de installatie wordt beïnvloed.
Elektriciteit wordt getransporteerd door middel van koperen kabels en aardgas door middel van buizen.
Transportvermogen, gecontracteerd
Het elektrisch vermogen dat een klant redelijkerwijs verwacht maximaal nodig te hebben voor zijn aansluiting, ook wel: beschikbaar gesteld vermogen.
Unbundling
Ontvlechting van het netwerkbedrijf van het totale energieconcern. Unbundling is nodig om concurrentie tussen leveranciers mogelijk te maken. In de geliberaliseerde markt mogen alle leveranciers van de bestaande netwerken gebruik maken. Een netbeheerder mag een leverancier die tot hetzelfde energieconcern behoort niet bevoordelen.De eisen die aan unbundling worden gesteld zijn in de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet vastgelegd.
Vaste kosten/Vastrecht
Een vast bedrag dat zowel de leverancier als de netbeheerder bij de klant in rekening brengt. Vaste kosten (ook wel vastrecht) is in feite een abonnement op dienstverlening rond de levering van energie. Klanten betalen vaste kostenvoor transport, aansluiting en levering. Leveranciers zijn vrij in het vaststellen van hun tarieven. Netbeheerders mogen alleen tarieven in rekening brengen die de DTe heeft vastgesteld.
Verbruiksprofielen
Fictieve verbruikspatronen van soorten klanten.
Een verbruiksprofiel beschrijft het verbruik van een soort klanten op elk moment van de dag. Verbruiksprofielen worden gebruikt in de verdeling van de energiestromen in het net over de verschillende leveranciers en helpen handelaren om hun inkoop af te stemmen. Verder kunnen hiermee schattingen van het verbruik worden gedaan.
Met een beperkt aantal profielen kunnen alle verbruikers worden ingedeeld.
Voor consumenten zijn er drie profielen: één profiel voor gas en twee voor elektriciteit (enkel- en dubbeltariefmeting). Bij de grotere afnemers voor gas en elektriciteit zijn meerdere profielen vastgesteld. De profielen worden jaarlijks verfijnd op basis van meetgegevens.
Vergunning voor levering
Vergunning die leveranciers moeten hebben om te mogen leveren aan consumenten en kleine zakelijke klanten.
Voor de vergunning moeten leveranciers aantonen dat ze goed werk kunnen leveren, met aandacht voor een goede administratie, zelfstandige inkoop, goede geschillenregeling en levering van energie op een betrouwbare wijze en tegen redelijke tarieven en voorwaarden. DTe verleent de vergunning en vermeldt deze op de website.
www.dte.nl
Wholesale-markt
Groothandelsmarkt. Markt voor zeer grote, vaak industriële, verbruikers en leveranciers die energie inkopen voor de levering aan hun klanten.
|
